Svostekallen
INNHALD:
1. ARBEIDA MINE
2. THE SWEDISH INVASION
GENERELLT
VAKTTÅRNET
AGENT RED BIRD
BLOGGEN
SVOSTEKALLEN
3. DEN NORSK- SVENSKE HISTORIA MED HOVUDVEKT PÅ NASJONALISME
4. SVOSTEKALLEN OG NASJONALSYMBOL
5. SOSIALE GRUPPERINGAR
6. ETTERORD
7. FOTNOTAR
8. KILDAR
9. BIBLIOGRAFI
10. GENERELLE INTERNETTSIDER
ARBEIDA MINE
Arbeida mine er studier av menneske i ein “gitt situasjon” og deira reaksjonar. Dette kan være menneske som er inviterte til å delta og/eller utstillingspublikum. Eg er interessert i mellommenneskelege relasjonar, rolla til publikum og å utforske/ iscenesette teoriar og situasjonar. Dette gjer eg ved å konstruere bestemte situasjonar/ rom/ teoriar som dei inviterte sjølve bestemmer utfallet av. Det varierer kor mykje eg styrer og ledar prossessen. Ein kan sei at prossessen er som å teste ein kjemisk reaksjon: mikse 2 eller fleire væsker i eit reagensrør for å sjå korleis dei reagerar med kvarandre.
“THE SWEDISH INVASION”
GENERELT
Prosjektet “The Swedish Invasion” oppstod etter ein diskusjon rundt det store talet svenskar som kjem til Noreg for å studere og/ eller arbeide. Dette førte til at eg trakk påstanden “Sverige planlegg og har alt starta ein invasjon av Noreg”. Dette vart startpunktet for “The Swedish Invasion”, som gjennom sosiale eksperiment, undersøkingar, teoretisk fordjupning og kartlegging både i historisk- og noverande kontekst, jaktar på tegn og bevis på eksistensen til teorien i vår kvardag. Teorien set spørjeteikn ved identiteten, historia, relasjonane, og innbyggjarane si nasjonale kjensle. Det eksperimenterar med og utforskar resultatet av å flytte teoriar ut i kvardagen vår, som er full av spekulasjoner og paranoiditet. Samstundes refererer teorien til ein pågåande diskusjon om samfunnet si framtid, som er i ferd med å utvikle seg frå å ha nasjonar til unionar som ideal. Frå før har eg gjennomført to verk som del av prosjektet og oppretta ein blogg som samlar all informasjon rundt prosjektet og utvikling av det:
VAKTTÅRNET
“The Watch tower” (21-25.05.08, Bergen) Eit vakttårn plassert i utstillingslokalet inviterte svenskar og berre svenskar inn for å diskutere og planlegge deira strategiar for ein ny invasjon av Norge. Ei svensk vakt vaktar inngangen. Vakttårnet er innreda som eit stereotypisk militærkontor med kart over landa, miniatyrsoldatar/ tanks/ fly osv, ei bok dei kunne skrive planane sine i, eit kamera dei kunne ta bilde av strategiane sine med, samt kikkert og walkey talkies som dei kunne bruke for å observera det norske utstillingspublikumet. Tårnet referere til slutten av den norsk-svenske unionen i 1905, då eit av dei svenske krava var fjerning av all vakthold på grensa. I dag er det ingen vakthald på den 1630 km lange grensa. (Noreg har vakthold på den 196 km lange grensa mot Russland.)
RED BIRD
“Agent Red Bird” ( 20.11.08 Glasgow) Under etterforskning av påstanden “Sverige planlegg og har alt starta ein invasjon av Noreg”, mottok den norske militæragenten “Agent Red Bird” opplysningar om at ein svensk hær vert bygd i Skotland. (Militærleirane er i følge opplysningane plassert i området i og rundt Glasgow). Hæren skal brukast under invasjonen, og soldatane skjuler identiteten sin ved å skriva seg inn som elevar ved universiteta. Red Bird sendte derfor ut brev til 5 av universiteta i Glasgow-området, der han krevde å få navna på alle dei svenske studentane deira. Opplysingane skulle brukast til vidare etterforskning. To av universiteta svara, men ingen ønskte å gi ut desse opplysningane. Prosjektet bygger vidare på invasjonsplanane som vart samla inn i verket “The Watch Tower”, i tillegg til at det knyttar paralellar til andre verdskrig og samarbeidet mellom dei tre landa (Norge, Sverige og Skottland), då Noreg bygde ein hemmeleg hær både i Sverige og Skotland som skulle nyttast mot Tyskland.
BLOGGEN
Bloggen www.theswedishinvasion.wordpress.com- er ein collage over prosjektet og fungerar som eit bibliotek for tekstar, statistikkar, historiske hendingar, bilder, presentasjon av tidligare verk osv, som er relevant for prosjektet. Samstundes skapar det høve for å følge utviklinga til prosjektet.
“SVOSTEKALLEN”
I dei tidlegare verka av “The Swedish Invasion” har eg arbeida med utgangspunkt i at unionen vil oppstå som følge av ei invasjon, noko som igjen har resultert i at den vert fremstilt med ei kritisk haldning. Verka, og då særleg “Agent Red Bird”, presenterer noko uekte som ekte. Det kjem med ein påstand som ikkje er sann og leikar på den måten med truverdigheita. Kva skal til før noko blir ekta? Er det nok å seie at det er ekte? Og korleis vil publikum reagere på det? Denne taktikken er nytta av fleire kunstnarar, og eit eksempel på dette er “First Woman on the Moon” (1999) av Aleksandra Mir, som er ein iscenesettelse av ei månelanding. Prosjektet kom som følge av 30 års jubileumet til den først månelandinga 20 juli 1969, og var eit forsøk på å få kvinner opp på månen før tusenårdskiftet. “Månen” kvinnene landa på vart eit 200×300 m landskap bygd av og på ei strand i Nederland. Arbeidet for å bygge det vart gjennomført på ein dag og ved solnedgang vart flagget plassert på den høgaste toppen og dei først kvinnene inntok “månen”. Champangeflaska vart opna, folk tok bilder og publikum vart etterkvart invitert til å komme opp. Dette resulterte i at folk kom med utsagn som “I´m the first black person on the moon”. Videoopptaka frå prosjektet blei deretter redigert og presentert som ein dokumentar. Ho nytta lydsporet frå den første månelandinga i deler av videoen. I tillegg til å bli vist på mange utstillinger, vart to eksemplar sendt til Sir.Arthur C.Clarke og Neil Armstrong.
Prosjektet endra retning og utvida seg til å bli ein del av diskusjonenen om framtida til landa og ein ny union. Denne diskusjonen var svært tilstede i 2005 ved feiringa av hundreårs jubileum til unionen. Det vart då stilt spørjeteikn ved dei posetive og negative sidene ved oppløysninga av unionen. Verket danner og er oppbygd av hybrider av nasjonale kjenneteikn og skaper på denne måten eit bilde av ei ny union. Kva skjer i møtet mellom landa/ nasjonane, korleis vil dei reagera på ei sammanslåing (ei ny Norsk/ Svensk union), kva vert resultatatet av ein hybrid og korleis vil publikum reagere på det? Verket tar utgangspunkt i og refererer til historiske begivenheter itillegg til forhaldet mellom landa i dag. I likhet med mine andre arbeider er det prosessbaserte, det vil seia at det er prosjektet som styrer seg sjølv og avgjør resultatet. Dette fører til at mykje av mitt arbeid har vært å sammle inn informasjon, sende ut invitasjoner, komme i kontakt med folk osv, og på ein slik måte undersøke emne. Deler av denne informasjonenen og prosessa er samla på bloggen og ein kan også sjå to av breva eg har motatt som ein del av installasjona.
DEN NORSK- SVENSKE HISTORIA MED HOVUDVEKT PÅ NASJONALISME
Det er to historiske unioner som er viktig å refferere til når ein snakker om ein ny union mellom Noreg og Sverige, dette er Kalmarunionen og unionen mellom landa frå 1814-1905. Kalmarunionen fordi den er idealet og den mangen meiner aldri burde vært oppløyst og unionen frå 1814-1905 fordi den er nærmast i tidsperspektiv og den folk flest kan relatera seg til. Prosjektet og konseptet bygger på og reffererer til elementer frå landas historie, og i teksten vil eg derfor først omhandle dette- og då med hovudfokus på dei to førstnemte epokane og deires oppstand, funksjon og avsluttning i relasjon til nasjonalisme. Dette fordi nasjonalismen har ein avgjørende rolle- særleg i den norsk-svenske unionen og fordi prosjektet ved å lage hybrider av nasjonale symboler påstår at “nasjonalismen som splitta oss skal/har ført oss sammen igjen”.
Når ein omtaler Kalmarununionen frå 1397 – 1523 må ein nevne dens oppstander og “fører” Margaret- det var som følge av hennar genialle politiske trekk at Noreg, Sverige og Danmark blei sammla under samme monark- å det utan bruk av makt. (1) Unionen begynnte desverre å vakle som følge av diskusjoner rundt makt og maktsete, men også fordi Danmark si krigsføring ødela for utenrikshandel til Sverige. Dei politiske organa fungerte ikkje når kongen døde (Olav Håkonsøn) eller var dysfunksjonell (Erik av Pommern) og fordi Margaret som kvinne ikke kunne styre utviklingen som følge av sitt kjønn. Sverige trakk seg ut og Noreg blei erklært som ein Dansk provins i 1536 (2), den neste tida vart turbulent. I 1807 blei København bombadert av britiske styrker og landet anslutta seg derfor Storbritannias største fiende- Napolion. Dette var som kjennt det tapande partiet av Napolionkrigen noko som førte til at Danmark måtte gi frå seg Noreg som krigserstattning til Sverige i 1814. Reaksjonar kom i Noreg og få var nøgde med at landet blei gitt som ein krigserstattning, dette var nok frøet til nasjonalismen som fekk stor påvirknad for framtida til landet. Noreg erklærte seg uavhengige, vedtok ein grunnlov på Eidsvoll 17 mai 1814 og valgte prins Christian Frederik som konge. Sverige godtok ikkje dette og etter ein kort krig “Det norske felttoget” 26 juli-14 august godtok Noreg ein personalunion med Sverige under Konvensjonen i Moss 14 august 1814. Noreg fekk beholde grunnlova men måtte endra nokre av bestemmelsane, dei fekk eigen nasjonalforsamling og fullt sjølvstyre men hadde delt utenrikspolitikk med Sverige. Mangen vil seie at Noreg på dette tidspunktet blei ei sjølvstendig nasjon.
Men kva ligg eigentli i begrepet nasjon (3)? Begrepet skal opprinlig forstås som; eit folk med samme språk og kultur, og det er ein måte å definera seg i forhold til “andre”. Det vært ofte misbruk fordi mangen trur at ei nasjon er det samme som ein stat/land, men ei stat/land kan ha fleire nasjonar. Noreg er eit døme på dette- dei fleste nordmenn opplever landet som ein nasjon dvs. felles språk og kultur, men dette er ikkje i tråd med det samiske folket, “Nordmenn” er ein nasjon/ eit folk og Sammane eit anna(4). Nasjonal identitet er eit felleskap av individer som har felles lover, økonomi, hjemland/ territorium, offentlig kultur og historisk hukommelse.
Morten Holmefjord verk “Kongerike Fusa” bygger på nasjon og nasjonsbygging. Han fekk eklært Fusa kommune som eigen stat 21.juni 2003 etter ein seremoni på Eide vart kunstnaren sjølv krona til visekonge av formannen i eldrerådet, dette vart starten på Kongedømet Fusa. Engeviktraktaten regulerte forholdet mellom visekongen og dei folkevalgte og den vart underteikna av den dåverande ordføraren Asbjørn Heidal. Dei fekk eigen valuta fusiske krune (FSK) den 21 juni 2004, eiget brevmerke og fusapasset året etter . Kongedømet Fusa vart aldri anerkjent som sjølvstendig stat i juridisk tydning, men det rakk å få eit omfattande representasjonskorps med utanriksråd, ambassadørar, konsular og generalkonsular i fleire land og ei rekkje norske byar, itillegg til ein omreisande representant. Det vart holdt ei folkeavstemmning om kongedømets framtid 12 september 2005, 42,8% røysta for å halda fram som eigen stat mens 57,2% røysta mot. Visekongen abdiserte nyttårsaftan 2006 som følge av at fleirtalet stemmte nei. Verket dannar ein stat av ein vanleg kommune i Noreg og setter mangen sørjeteikn ved nasjon og stat, det utnyttar også “kunstverk” si makt og muligheit til å bryte grennser og å gjøre handlinger som ellers hadde vært umogleg. Etter kvart som prosjektet utvida seg og “Kongedømet Fusa” blei større skapte det stadig fleire spørsmål.
Nasjon er nært knytta til nasjonalisme (5) som er ein politisk ideologi som seier at kvart folk skal ha sjølvbestemmelse i sin eigen stat. Og det var den voksande nasjonalismen i Noreg itillegg til konsultsaka som førte til oppløysninga av den Norsk-Svenske unionen i 1905. Noreg tok då i bruk den “Subjektiv-politiske” nasjonal identita- som er knyttes til praktisk nasjonalbygging med ein tankegangen som minner om den me i dag forbinder med politisk nasjonalisme, gjerne aggressiv og i tjeneste til staten. (6)
Nasjonalismen kan ha ulike funksjoner og dette kjem tydeleg fram i den Svensk-Norske unionen frå 1814-1905, i Sverige var nasjonalismen eit forsvar av unionen og nytta for å oppfylle ambisjonane til svenskanen. Mens i Noreg var det arbeide for ein lausare eller evn ei avsluttning av unionen. Nasjonalismen i politikken var på slutten av unionstiden knytta til venstre partiet i Noreg (liberal-radikal tankegang) og høgresida i Sverige (monopolisera det nasjonale). Begge land ønska ein omdanning av unionen men i veldig forskjellige rettningar. Partia vant derfor større makt ved å halde unionskampen i gang og dei hadde ein uformell allianse der begge partar drog nytte av framgangen til kvarandre. (7)
Men korleis var eigentlig den Norsk-Svenske unionen? Danmark måtte som før nevnt gi frå seg Noreg til Sverige og landa danna ei personunion (8), dei vart derfor på mangen måtar sjølvstendige. Noreg hadde si eiga regjering med avdeling både i Noreg og Sverige, eiget storting, sivile forvaltning, militær og landområde, det einaste som var under Svenskt makthold var utenrikspolitiken som blei styrt av ein svensk utenriksminister i Stockholm. Fram til 1890-tallet var det ikkje snakk om brudd men forbedring av unionen å då særs unionsstyret, dei konfliktane som var gjaldt retten til nasjonal symboler (td 17 mai) og maktfordelinga i unionen.
Konsulsaka var det som til slutt vart løysninga for oppløysing av unionen frå norsk side, den innebar at Sverige hadde makt over utenrikssaker med eit hovudkontoret i Stockholm og at det var unionelle legasjoner og konsulater. Dette skapte problem då Noreg frå 1850 og utover blei ein stor sjøfartsnasjon, og ofte trengte dei hjelp frå konsulene. Sverige prioriterte sine eigne noko som resulterte i at Norske sjøfolk og skipsredere ikkje fekk den hjelpa di trengte (9). Normennen nytta denne saka for å gå ut av unionen med Sverige ved å sette Kongen i ein umulig posisjon, og unionen stod og fallt på at han ikkje fekk danna ei ny Norsk regjering slik han var pålagt i grunnlova. Det var ikkje kongeinstitusjonen som blei avskaffa men Kong Oscar II som norsk konge, og siden han forblei svensk konge kunne Stortinget understreke at “foreninga med Sverige unders ein konge” var opphørt. Noreg vart vedtatt som eit eige land av Stortinget 7 juni 1905. (10)
Måten unionen vart oppløyst på skapte stor motstand blandt det nasjonalistike høgre Sverige (11) og oppreising for krenkelsen av den Svenske nasjonale ærefølelsen var viktig. Sveriges riksdag krevde folkeavstemmning i Noreg som villkår for å godkjenne unionsoppløysinga, men den Norske regjeringa og stortinget hadde kommt dei i forkjøp ved å kungjera ei folkeavstemmning før kravet blei offesielt framlagt frå svensk side. Dette gjorde at nordmennen sjølv fekk bestemme avstemmingstemaet, dette vart ikkje ja eller nei til ei unionsoppløysing men ja eller nei til å bekrefte det bruddet som etter norsk oppfattninga allerede hadde funnet sted. Det vil sei at ein stemmte over korvidt ein var enig i det som hadde skjedd eller ikkje. Det var store kampanjer for å få folk til å stemma ja under folkeavstemninga om unionsoppløysinga 13 august 1905, 85% av dei stemmeberettlige deltok og resultatet- 368 208 ja og 184 nei er demonstrativt. (12)
Etter noko uro mellom landa vart det forhandlinger ved Karstadsforliket der partane kom til enighet om unionsoppløysingen og underteikna Karstadskonvensjona 23 september (13). Noreg blei erkjennt uavhengige av Sveriges Riksdag 26 oktober 1905 (14).
Unionsoppløysingen feira 100 års jubileum i 2005 men dette var ein nokså misforstått og omdiskutert feiring. Kva feira ein eigentlig? Nokre vil påstå at ein feira at Noreg var blitt eit fritt land, mens andre vil argumentere mot og sei at Noreg hadde vært sjølvstending sidan 1814. Nokon vil kalla det ei feiring mens andre meiner at det er eit sørgens år. Det oppstod mangen debatter om å gå inn i ein ny union, og kva fordelen og ulempen ved det ville være. Landa sammarbeider som kjennt på tvers av grennsa og mangen meiner at dette er nok, at ein ikkje treng å gå inn i ei ny union fordi ein alt utnyttar kvarandres goder. Men ei union kan gjer ting enklare og betre, arbeidsmarkede, prisar og regjering innad i landet vil nyte godt av det, ittillegg til at formidlinga av varer ut av landet vil betrast og ein vil få fleire muligheiter til å forske og skape teknologi. Og ikkje minst vil ein få mulighet til på stå samman og forsvare seg i ei trua situasjon. Det er alt ei folkevandring over grensa og den norske og svenske kulturen og samfunnet smelter stadig meir sammen. EU- medlemskap til Sverige og NATO-medlmeskapet til Noreg skaper problemer ved danning av ei union, men dei viser samtidig at landa er villige til å alliere seg. Ein kan berre spekulere i kva framtida vil bringe, men ein ser sterke antydninger til at unioner og allianser er det nye idealet. (15)
SVOSTEKALLEN OG NASJONALESYMBOL
“Svostekallen” er oppbygd av symboler og verket har ein nærmast poetisk undertone, dette skaper ein konstrast til emne som for mangen kan verke opprøyrande og kanskje også provoserande. Eg finn det intressangt å undersøke denne kontrasten, korleis kan ein framstille ei unionsteori med ei installasjon (nærmast skulptur) som ved første øyenkast verkar “harmlaus”? Korleis vil publikum reagera når dei oppdager at det gir hint og antydninger til ei ny union som innebærer at dei må gi slipp på sine nasjonalekjensler? Verket antyder ei union mellom to spesifikke land men tar samtidig opp ei problemstilling som gjeld heile sammfunnet. Korleis skal ein som land forholde seg til det stadig aukande presset om å gå inn i allianse/ union? Dette medfører ein risiko for å miste makt over eige land og i viktige avgjørelser. Dette viser til ein stadige sykloset i sammfunnet vårt som går frå å ha små nasjoner til store unioner som ideal.
Utforminga av installasjona er eit “fugle senario” der ein som publikum vert invitert til å klatre i ein stige som går opp til noko som kan minne om ei fuglekasse, over denne er det eit fuglereir som det er umogleg å komme opp til. Dette skaper ein illustrasjon av å få sjå/oppleve noko men ikkje alt og det gir også eit humoristisk men kritisk syn på menneskets ønske om å kontrollere og å få innblikk i alt (kikkerkulturen). Verket inneholder hybrider av dei Norske og Svenske nasjonalesymbola: nasjonalfugl, flagg, nasjonalsang, språk som anten er konstruertet eller allerde ekisterande (16). Desse nasjonalsymbola oppstod under dannelsen av deira nasjonale identitet, og verket skaper på denne måten ein hybrid vigour av ein ny “union”.
Hybrid er begrepet ein nyttar for å beskrive ein kryssning av ulike artar. Det vil seie- dyr eller planter som har foreldre som tilhøyrer to ulike artar (dei må ha beslekta foreldreartar). Avkommet vil ofte være større og sterkare en sin foreldre (hybrid vigour), grunner er ikkje kjent med det kan skyldast at uheldige genkonstelasjoner som finnes hos alle artar blir brutt opp ved kobinering av to forskjellige gensett. Dei lev ofte kortare enn sine foreldre noko som trolig skyldes at genane for immunsforsvare ikkje gir sikkelig beskyttelse mot ein del aldringseffekter. Ein anna muligheit kan være at veksten og vitaliteten til hybride bruker opp kroppens ressursar fortare enn i vanlige individer. Dette kan ein sjå igjen i unionane i Norge og Sverige si historie, dei skaper eit større og sterkare “land”, men har ikkje evig levetid. Dette er også faren ved å skape ei ny Norsk-Svensk union.
Bruken av hybrider får ein allerede eit hint om i tittelen “Svostekallen” som er eit teleskopord av den norske nasjonalfuglen Fossekallen og den Svenske Svart trosten. Tittelen gir assosiasjoner til ordet svastika som i dag oftest blir knytta til nazismen og “den reine rase” men som frå gammelt av er eit solsymbol. Det har mangen ulike symbolske tolkninger og blei i vesten brukt for lykke og kjærleik, men det symboliserer også bevegelsen og kretsløpet i naturen og det naturlige kretsløpet i samfunnet, i dette fallet kretsløpet som allerede har og i framtida vil gå frå å være seperate land til å bli større unionar.
Hybrider er eit viktig og framtredand element i verket, når ein nevner kunst og hybrid i samma settning kan det oppfattast i fleire ulike rettningar, hybrid kunst og verk som inneholder hybrider. Hybrid kunst er når ein bruker to eller fleire kunstformer i samme verk- som td maleri, lyd, video osv. Det er også brukt for å beskrive møtet mellom kunst og td. design, arkitektur og vitenskap. Dette er ein framtredande trend på kunstscena i dag, at ein kunstnar ofte jobbar med ulike elementer/ teknikker istadanfor å spesifisera seg på eit og at dei i større grad utnyttar andre felt i vitenskapen. Dette kjem av at ideen/ konseptet bak verka er blitt viktigare, og mangen velger teknikk ut ifrå ideen, istadanfor å få ideen ut frå teknikken. Dette kan ein sjå igjen i mine arbeider der det er ideen som er det bærande elementet som bestemmer teknikken. Hybrid kunsten er på mangen måter ei vidareføring av “identites kunsten”, ein har innan kunsten ein lang tradisjon med å jobbe med identitet og identitetsgrupper (feminisme, rase osv). Hybridkunsten drar dette vidare ved å danne eller undersøke hybrider og på denne måten sette spørsmål ved det. Det kan td. være ved å presenterer hybrider av kjennte personligheiter og seg sjølv (Yasumasa Morimura), ved å iscenesette å ta bilde av tyskere utkledd som indianerer (Andrea Robbins og Max Bercher), eller ved å ta bilde av og kartlegge ulike stedsspesifikke bygg/ plassar som er gjennskapt andre steder (Andrea Robbins og Max Bercher). Men det er ikkje berre av denne grunnen at eg bruker dette begrepet, eg viser til at i mitt verk tar eg i bruk og skaper hybrider. Det vil sei eg blander og miksar ulike elementer som er av “samme art”, det vil sei flagget, nasjonalsangen osv, slik at dei igjen danner nye element.
Nasjonalisme var årsaken til bruddet av unionen i 1905 og ved å presentera hybrider av nasjonale symboler som igjen skaper nye nasjonale symboler antyder “Svostekallen” at det er dette som skal føre oss sammen igjen. Det første ein møter når ein kommer inn i rommet er eit reir som er festa på ei grein som “kommer ut av veggen” 3,75 m over bakkenivå, og ein stige som går opp til ei kasse som kan minne om ein fuglekasse. Oppå boksen sitter det ein fugl som representerer ein hybrid av den norske og svenske nasjonalfuglen, itillegg er det ein hybrid av ein fugl og eit militærfly (av typen Gripen). Den står bøyd over eit hull som han har hakket på toppen av kassen og drar ut små plastsoldater som ein ser igjen i konstruksjonen til reiret. Militærflyene er ein refferanse til det påbegynnte sammarbeide innan militæret (18) og sammarbeidet som fant sted under andre verdskrig. Men det kan også refferere til at Noreg kjøpte amerikanske og ikkje svenske militærfly. Grunnlaget for denne beslutningen var at det amerikanske flyet “JSF´F-35″ var suveren i forhald til den svenske “Gripen, både teknisk og økonomisk (kilde1). Men kjøpet skapte mangen diskusjoner og mangen var uenig ved Noregs valg. Dette er med på å skape ein ambivalent i verket, det vil sei det kommer med motstridande og ulike signaler. Dette gjenspegler verkets utsagn- som har mangen for og mot arrgument.
Under boksen er det ei lita hylle og kassa heng 184 cm over bakken- som er antall stemmer mot unionsoppløysninga i 1905. I hylla finn ein stemmeseddler med ordet JA og to kroner på, ein vert oppfordra til å stemme ved å legge ein JA-lapp i opninga i boksen. Kronene har utgangspunkt i Maragarets skjoldsymbol får kalmaruniona, men i stadan for tre kroner som var det opprinlige er det her to som symboliserer Noreg og Sverige under ei ny union. Ein stemmer om landas framtid- utan sjølv å vite kva ein “stemmer” på, samtidig som det er forhandsbestemt at ein berre kan stemme ja. Dette reffererer til valget etter unionsoppløysningen der ein eigentlig ikkje stemme om å gå ut av den Norsk-Svenske unionen, samtidig som det mangen steder berre vart trykkt opp ja stemmeseddler. Over boksen flyr det 38 fly/fugler som representerer antall prosent som stemmte ja ved eit uhøytidlig valg om å gå inn i ei ny Norsk- Svensk union i 2005, derav var det 12% stemmer i det Norske valget og 26% i det Svenske. (17) (Kilde 2)
Ein vert tvungen til å klatre opp i stigen for å oppleve verket i sin heilhet, men stigen går ikkje heilt opp til reiret- noko som symbolisere uoppnålighet av det nye riket. Igjenngjeld er det ein kikkert på toppen av stigen som gir mulighet til studere reiret “nærmare”. Det er konstruert av rundt 2600 små plastsoldater, og reiret står som eit symbol for det å bygge eit nytt hjem/ land. Soladatenen reffererer både til det sammarbeidet ein i dag har mellom militærvesent i landa, (18) og til andre verdskrig då Sverige til tross for sin nøytralitet hjalp Norge med å bygge ein hær “polititroppane” på svensk jord og frakte soldater til Storbritannia for militær trening.
Frå toppen av stigen får ein eit overblikk over resten av lokalet/publikum samtidig som ein sjølv vert ein del av installasjona. Ein kan trekke refferanser til teoretikar og kunstnaren Joseph Beuys og hans “Sosiale Sculpture” teori som er beskrevet av han sjølv som “The society as a whole regard as one great work of art to which each person can contribute creatively” (Kilde 3), og dette er eit mål for mine verk. Det å slette skille mellom kunst og mennesker, å lage kunst som er for alle og som inviterar inn alle/ eller andre enn berre kunstverda. Det kjem ikkje like tydlig fram i dette arbeidet som i nokre av mine tidligere arbeider- som “Langelandskule 92-98″ der publikum vart invitert inn til å være del av ein reunion samtid som deltakarne på reuniona blei utstillt. Eller “The Diskoheads” der publikum vart tvungne til å velge mellom å observera eller å delta, samtidig som deira deltakelse forma verket og korleis det utvikler seg. Eg vil her trekke fram Victoria Brännström, hennar arbeider har ein feministisk agenda som mine ikkje har men man finn tilgjenngjeld i stor grad mange likhetstrekk i vårt arbeid med prosjekta. Ho arrangsjerar ofte workshops og studerer ulike grupper mennesker, eit døme på dette er “Antippa Iaspis” der ho igjennskapte ein anarkistfeministisk cafe som før var i Stocholm i lokalene til institusjonen IASPIS og “stillte det ut”. Ho hadde eit program som gjekk over tre dager som omfatta alt får grafitti workshops til forelesningar (tilsvarande dei som var på antippa då det eksisterte). Formålet var å skape ein arena for å diskutere deira idealer, strategiar og mål. Arrangsjemangene var lukka for menn og mangen av dei vart heller ikkje dokumentert fordi deltakarne ynskja å skjula si identitet.
Installasjona inneholder to brev- eit frå den Svenske og eit frå den Norske kongen som blei invitert til å delta i prosjektet- dei er eit avslag på denne forespørselen. Dette gir eit hint om verkets innhald samtidig som det ikkje avslører kva kongane eigentlig blei invitert til å delta på/ gjøre. Verket er oppbyggd av slike hint som gir publikum antydninger, nokre av dei er tydligare (flagget) mens andre er meir abstrakte (fuglane). Ein hybrid av nasjonalsangen til landa spilles og i ein boks på veggen finn ein postkort med “det nye flagget” på framsida og teksten til sangen og bloggaddressa på baksida. Publikum kan då få bloggaddressa slik at dei kan besøke den om dei ynskjer meir informasjon om bakgrunnen for verket.
På motsatt sida av rommet heng det eit hybridflagg (1.6 mx 2.2 m) som skaper ein dialog i rommet ved hjelp av farger og når ein undersøker installasjona nærmare også ved motiv (postkortet).
BA- prosjekt mitt nærmar seg politisk kunst ved at det tar opp og setjer spørjeteikn ved vårt land (og naboland) og deira framtid. Mark Wallinger sine verk fokuserer på klassesamfunn, kongemakt og nasjonalisme, dette er visualisert som maleri i hans tidligare arbeide og seinare som installasjon og koseptuelle verk. “State Britian” er ein installasjon som blei vist på Tate Britian i januar 2007. Verket er ein rekonstruksjon av ein 3 meter lang “protest leir” som kritiserar politikken mot Irak, den var opprinnelig satt opp av Brian Haw utanfor “Houses of Parliament”. Den innehaldt over 600 elementer som var sammla inn, dette var alt frå plakatar, bannera, skilt, graffiti, presseningar til leker. Det var t.d ein plakat med “Blair Lies, Kids die!”, ein kvit bamse som holdt eit skilt med teksten “Bears against bombs” og ei berettning som hevda at parlamentet brukte sju timar på å diskuterer krigen i Irak og 700 timer på å diskuterer revejakt. 78 politimenn fjerna protesten den 23 Mai 2006. Ved å rekonstrurere den i eit utstillingslokal forsetter Wallinger protesten, samtidig som verket stiller spørjeteikn ved ekteheita. “Serious Origanised Crime and Police Act 2005″ har forbode uautoriserte demostrasjonar innan ein kilometer radius frå Parliament Square, og denne radiusa går tvers gjennom utstillingslokalet og deler verket i to. Dette var markert med ei svart linje på gulvet.Verket skaper diskusjoner ved kvar grennsa mellom kunst og politikk er, samtidig som det setjer spørjeteik ved orginalitet og ekteheit, kven var skaperen av verket Haw eller Wallinger?
SOSIALE GRUPPERINGAR OG HABITUS
Ei nasjon er ei av dei tydligaste og mest framtredande grupperingane me har og den kan kategoriserast under sosialt nettverk. Han er avgjerande for mykje i liv vårt, som td kva normer og reglar ein må følgje? Kva kan landet gi nasjonen og innbyggarane der, i høve til generell situasjon, då særleg økonomisk, politisk og religiøst? Dette er viktige faktorar når ein veks opp og når ein skal utvikla sin eigen personlegdom. Eit anna faktum er den nasjonale kjensla; vår samhald ved til dømes ein eventuell krig eller når ein av sportsutøvar blir heia fram. 17. mai er ein dag då den nasjonsgrupperinga kjem tydlig fram og der ein kan sjå at den er knytta til nasjonalisme.
Samfunnet vårt er oppbyggd av ein sosial struktur- det vil seie einheitar som er ordna i forhald til kvarandre i eit bestemt mønster Ein kan kalle relasjonane mellom mennesker sosiale einheitar, dei som har ein bestemt struktur kallar ein sosiale systemer. Mennesker har ulike “plassar” i samfunnet der dei har eigne sosiale roller, desse skapest som følge av forventningar og normer. Ein delar dei opp i situajonsrolle, posisjonsrolle og statusrolle. Måten me spelar og lever opp til rolleforventningane våre kallast rolleatferd og sidan me har fleire ulike roller kan det i nokon tilfeller oppstå rollekonflikter.
Sosial gruppe/ samfunnsgrupper fungerar derfor som bindeledd mellom enkeltindivider og samfunnet som heilheit. (19)
Ein kan igjen knytta sosiale grupperingane til begrepet Habitus, dette er eit komplekst begrep som enklast kan forstås som ein tillært tanke-, adferds- eller smaksmønster. Dei ulike mønsterne eller disposisjonanen er resultat av ein kulturell læring og tilegnelse av sosial struktur, både individuell og gruppens erfaring. Med andre ord er sosial grupperinger avgjerande for eins tanke- adferds- eller smaksmønster, og det vært til slutt avgjer for eins syn og møte med kunsten. (20)
Ein kan både i dette men særs i mine tidligare verk sjå reffreransser til Fluxus og deira happenings som visker ut linja mellom performance og publikum, performance og verkligheita. Dette er eit gjenomgåande tema i mine verk å viske linjer – både mellom verk og publikum, kunst verda og “virkligheta” og her Noreg og Sverige. Eg gjer dette ved å invitere/ lage møter mellom ei eller fleire sosialegrupperingar, som igjen møter publikum som danner ei eiga gruppering. Formålet kan være å kartlegge strukturen til gruppa (Langelandskule 92-98), studere deira møte med andre grupperingar (Svostekallen), eller studere korleis dei forholder seg til å utfør ei handling for at verket skal oppstå (Every city..). Verka er presentert anten i eit gallerirom eller i eit byrom, dei innholder alltid nokre rettningslinjer/føringer men er opne for at deltakarne sjølve styrer utviklinga. Ved å danne ei setting med nokre “hjelpemiddel” td, spray, kvite vegger, hint osv, oppfordrar eg til ei handling. Ein av deira sterkaste grunnideane til Fluxus var å ta noko ut av sin orginal kontekst og plassere det i ei anna kontekst- for og sjå korleis det reagerar. Dette ser ein igjen i mine verk- t.d å flytte ei privat settning ut i eit offentlig rom (Langelandskule). Begrepet happening er definert av Micheael Kirby som “The term denotes a piece of art that does not focus on an object, but on an event. The artist begins with plan of action in which the public is brought into an active relationship with his performance. In fact, a Happening is an irruption into daily space, organized at times and in spaces where no artistic production is expected. The event thus develops by an improvisation that breaks the mental habits of the spectator. It begins by a simple scenario made of series of simple daily times in which the result is the collective experience and the leftover traces, the photographs, are the documents of a time that was lived”. (Kilde 4)
Eg har i tidligare verk jobba med dei sosiale grupperingane navn, høgde, innbyggar og skule/klasse og i BA-prosjektet mitt arbeider eg med spørsmål rundt ei nasjon som ei sosial gruppering. Slike grupperinger er utgangspunkt for mangen kunstnara og då særlig innan rettninga relasjonelle estetikken, og det finns ein tydlig “link” mellom Nicolas Bourriaud´s teori og mine arbeider -”a set of practices which take as their theoretical and practical point of departure the whole of the human relations and their social context, rather than an independent and private space” (kilde 5). Dei bygger på ein fasinasjona over mennesker og relasjona mellom dei, og eg jobber med eller kanskje meir mot kunsten (kunstverda og kunstinstitusjonane) for å skapa meir openhet mot “andre”.
Ein kan snakke om habitus i forhald til kunst og kunstverda. Kven lager dagens kunstnara kunst for? Publikum, markede, kunst kritikara eller seg sjølv? Dette er ein problemstilling som eg finn svært intresangt og som ein kan sjå igjen i mine arbeider- forhaldet mellom kunsten og sammfunnet. Kan ein lage kunst som intresserar alle? Og korleis skal me få vekk “frykten” og fordommane mangen har for kunsten og kunst verda? Kva er den mest “verdifulle kunsten”? Eg har tidligare i dette prosjektet jobbet med det meir konkret då eg berre tillot svensker å komme inn i vaktårnet (“The Watchtower”). Eller i “Galleri 1.59″ der det var høgda til kurratoren (vår) og ikkje smaken som avgjorde korleis folk opplevde verka, dette trekke paralleller til instutisjonskritikk og nokre av mine arbeider kan nok oppfattes som dette. Mangen vil påstå at det finnes nokre “uskrevne regler” td det at kunstnaren ikkje skal lage/ tilpasse kunsten sin til publikum, noko som resulterar i at dei lager kunst som frastøyter publikum. Dette skal stå som eit “bevis” for at dei er uavhengig av markede og det er der store delar av problemet ligger -forhaldet kunstnaren har til markede. Korleis skal ein forholde, tilpasse eller snarer gå i mot det? Kvaliteten til kunsten ligger i dens funksjon, dens evne til å virke inspirerande og skapande i forhald til korleis me opplever og forstår verden og oss sjølve. Den har to hovudfunksjoner; kunstnaren som provokatør og kunstnaren som terapaut. La oss gå tilbake til Bourdieu, i følge han er det to typar kunst syn den reine smaka og den barbariske smaka. Den sanne estet har ein rein smak og er opptatt av form og har evne til å distansera seg frå kunstverket . Dei er tillærd denne estetiske evnene igjennom familie tilhørighet eller utdanning og denne øker i samme takt som den vert tilfredstillt. Arbeidarne på si side har ein “barabrisk smak”, dei foretrekker ein funksjonell stil og i kunsten ønsker dei identifisering og eit forståelig innhold, som bedømmes ut i frå moralske kriterier. Finkulturen blir definert av dei høgare klasser, og einkvar definerer seg sjølv i det sosiale rom ved å avskrive seg andres smak, og da smaken til den lavere klassen. Men kva er grunne til at kunstnara ofte velger å lage kunst som relaterer til kunst intressete og ikkje folk flest? Den statlige støtteordninga er eit viktig element for dette, den fører nemlig til at andre kunstnere blir kunstnarens viktigaste publikum nettopp fordi dei igjenom organisasjonea regulerer adgangen til viktige markeder. Fordi det er dei som deler ut middler som gjør at ein kunstnar kan igjenomføre sitt verk ittilegg til at dei ofte er kjøparen innan kunstmarkede.
ETTERORD
“Svostekallen” omhandler viktige og elementære spørsmål i samfunnet vårt. Ved å ta utgangspunkt i eit spesefikt døme; forhaldet mellom Noreg og Sverige, utforsker det eit kretsløp som går frå å ha små nasjoner til store unioner som ideal. Dette gjør det ved å danne hybrider av landas nasjonalsymbol og på denne måten skape nye nasjonalesymbol som representerar ei ny union mellom landa. Installasjona tar utgangspunkt i eit “fuglescenario” som ved første øyenkast kanskje ikkje oppfattes som ei antydning av ei ny union og eit bidrag i debatten om framtida til landa. Men som ved nærmare gransking gir mangen hint, nokre tydligare enn andre. Verket reffererer og tar utgangspunkt i Noreg og Sveriges historie og deira relasjoner i dag. Det er eit ynskje om å undersøkje kva som skjer i møtet mellom to nasjonar (her representert ved bruk av nasjonalsymbol), og korleis publikum forholder seg til og reagerer etterkvart som dei oppdager verkets innhald. Publikum vert tvungne til å gå inn i installasjona (opp stigen) for å kunne oppleve verket i sin heilheit og dei vert på denne måten ein del av det.
FOTNOTAR
1. Frå år 1389 var Noreg i Kalarunionen med Danmark og Sverige, og København vart hovudstaden der alle viktige beslutningar blei tatt. La oss sjå litt nærmare på denne unionen som var begynnelsen på Norges usjølvstende og Margareths geniale trekk for å få den i stand. Margrete Valemardatter (1352-1412) var datter av den danske kongen Valdemar Atterdag, ti år gammel vart hun gifta vekk til den Norske kong Hakon V, og dei fekk sønnen Olav IV. I 1376 arva Olav VI den danske trona etter sin morfar- Margrethe vart formynder. Berre fire år etter dø Hakon VI og Olav VI vart konge over begge landa noko som resulterte i ein personalunion, men sidan Olav var mindreårig vart Margrete formynder. Olav VI dø berre sju år etter, og Margarethe blei valgt både som norsk regent og som regent av den danske riksrådet. Ho tok til seg sin søsters dattersønn Bogislava som fekk navnet Erik og lykktes med å få han godkjent som tronearving. Sverige hadde samtidig ei konflikter mellom kongen Albrekt av Mecklenburg og deler av adelen, Albrekts mostandere valgte derfor Margerethe som regent over dei delane av landet som var under deira kontroll itillegg til å love å hjelpe ho å erobre resten av Sverige. Og slik sikra ho seg regentskapet over Sverige også, og Norden var sammla under felles styre. Dette blei formalisert av riksfellesskapet 17 juni 1397, Kalmarunionen oppsto og Erik av Pommern blei eklært konge- men Margrethe behold sin relle makt over uniona til sin død i 1412. Styreforma i perioda var riksråds konstitusjonalisk, det betyr at det ved kvar troneskifte blei utforma ei ny grunnlov (kalla håndfestning), dette regulerte maktforholdet mellom høyadel i landa, representanter ved riksrådet, og den fellesnordiske kongemakta. Det fine med Kalmar-unionen var selve ideen (de nordiske landene i ein statsdannelse) og måten den ble skapt på (ikkje militær tvang eller intriger mellom adel etc – det siste er kanskje ikke helt korrekt, men noe idealisert). Det skaper ein fascinasjon til det politiske geni som fikk den gjennomført – ein kvinne uten militær makt men med usedvanlige politiske evner.
2.Etter kvart oppstod det missnøye og unionen begynne desverre å vakle i 1430-åra som følge av diskusjon om makt og maktsete, dei neste åra var prega av konflikter og kriger. Dei kom som følge av Sveriges misnøye med Danmarks kriger ved Schleswig, Holstein, Mecklenburg og Pomerannina, fordi dei øydela for deires eksport til Europa. I 1520 var Stockholms blodbadet der kong Christian IIs forsøkte å uttrydde Sveriges høyadel, utan å lykkast. Gustav Vasa blei deretter valgt til svensk konge noko som innebar den reelle avskaffelsen til kalmarunionen. Oldenborg- og Vasa-dynatienen fasthold på sine krav om alle dei nordiske tronene, og dette vart bakgrunnen for kriganen mellom rikene i århundret etter. Sverige trakk seg til slutt ut og dei siste fragmenta av Kalmarunionen vedvarte til avsluttninga av den danske borgerkrigen- “Grevefeiden”. I 1536 fastslo Christian IIIs Noreg som ein dansk provins og riksrådet i deira blei avskaffa, dei behaldt nokon seperate institusjoner og sitt eige rettssystem, men blei i hovudsak fullstendig integrert i helstaten Danmark- Noreg og styrt fra hovudstaden København.
3. Nasjon- av latin “natio”= slekt, herkomst, folkestamme.
4. Dei siste 10 åra har det vært ein fokus på dette og ein har fått ein “utskillingsnasjonalisme”, der den Samiske nasjonalfølelsen har ført til eigen nasjonaldag, eigen nasjonalsong og eiget flagg (slik nordmenn fekk etter uniona.)
5. Nasjonalisme er oppbyggd av dei tre oppfatningane:
*Menneskeheta er sammansatt av nasjonar.
*Nasjonane skal bestemmast ut i frå visse trekk som er felles for befolkninga, td rase, språk og religion.
*Sjølvbestemmelse er den einaste rettmessige formen for å styre ein nasjon og eit folk. Kvar nasjon bør ha sitt eige uavhengig landområde i form av ein statsdannelse, og verden bør bestå av nasjonalstater.
6. Begrepet nasjonalisme kan oppfattast både posetivt og negativt og det forbindes med alt frå stormakter til frigjøringskamper. Nasjonalime i den formen me kjenner i dag oppstod under “Den franske revolusjon (1789-1799) ” og det blei spred til resten av verda i løp av dei påfølgene 200 åra. Ein deler opp i:
“Objektiv-kulturell” nasjonal identitet- basert på kultursamhørighet som går tilbake til Montesquieu, med vekt på folkeslagenes individualitet og tankegangen og som er beslekta med likhetsidealene frå den franske revolusjonen og som peikar mot nasjonalromantikken.
“Subjektiv-politisk” nasjonal identitet- er knyttes til praktisk nasjonalbygging og er yngre enn den “objektiv-kulturelle”. Tankegangen minner meir om det me i dag forbinder med politisk nasjonalisme, gjerne aggressiv og i statens tjeneste. (Norge tok i bruk den i tida rundt 1905).
7. 1800-tallet i Europa var prega av nasjonalisme som ideal, det vart sett på som frigjerande og som ei kulturelt formande makt, Noreg og Sverige var ingen unntak. Den nasjonale eliten i Noreg var prega av liberale tankegods med røtter i opplysningstida og den franske revolusjona, dei liberal-patriotiske ideane låg som grunnlag for etableringa av ein norsk stat og den norske Grunnlova (1814). Perioda fram til midten av 1800-tallet var kalla “nasjonalromantiken” og nasjonale særegenheitar i historie, språk, kunst og kultur var viktige. Bonden og bondekulturen vart sett på som eit ideal for det typisk norske.
Nasjonalismen blei ei viktig politisk strømming i Sverige frå 1890-åra men ikkje i så stor grad som Noreg, grunnen til dette var at Noreg tradisjonelt hadde hatt nasjonalisme som ein viktig politisk kraft- i kontrast til Sverige som ikkje hadde lika stort behov for ein slik ideologisk kraft. Noreg hadde derfor stor innverknad på den svenske nasjonalismen og prega han på to måtar: ei nasjonal-liberal strømning som hadde mindre gjennomslag enn i Noreg og ei aggressiv svensk høyrenasjonalisme som i likhet me Venstre tjente på den oppheita unionsdebatt, og som hadde forsvaret og unionsspørsmåler som fanessak. Den svenske politiske nasjonalismen var ultrakoservativ, reaksjonær, proteksjonistisk og militaristisk. Itillegg var den tilbakeskuande og romantiserte idealer frå den svenske stormaktstida på 1600- og 1700- tallet.
8. Personalunion- er ein union med to eller fleire stater under samme statshovud, kvar enkel stat er uanvhengig av kvarandre og reknast derfor som sjølvstendige.
9. Venstre gjorde det til ein av sine fanesaker å kreve eigne norske konsuler som ikkje var underlagt ei felles svensk-norsk utenriksdepartement. Dette skapte frykt frå svensk side fordi det var det einaste unionelle fellesinstitusjonen og dei var redd for framtida til unionen.
Palamentarismen vart innført i Noreg i 1884, den kom som følge av striden mellom kong Karl III Johan. Det norske stortinget og kongen var tvungne til å godta at regjeringa måtte ha tillit fra eit fleirtallet i Stortinget. Samme år 28 januar vart partiet venstre danna i Noreg, dei starta ein politisk nasjonalisme som var retta mot Sverige og knytta til unionspolitikk, og dei blei veldig viktige for utviklinga og oppløysinga av unionen.
Den kulturelle nasjonalismen hadde sitt gjennombrydd i samme periode og dei slo seg samman med den politiske radikalismen og byrja arbeidet for eit eige land. Nasjonalisme blei stadig viktigare som kulturell og politisk drivkraft frå 1890.tallet og det blei også eit ideal på dei fleste andre områder i samfunnet.
Den svenske høgresida hadde sitt “høgdepunkt” 1985, dei hevda då at Norge berre var ein provins som dei fekk av Danmark- og at dette var grunnen til at dei ikkje skulle ha samme innflyttelse over utenrikspolitikken. Dei satt vilkår om at Noreg måtte bidra meir til eit felles forsvar og ein tettare union. Den konservative nasjonalismen gjorde at dei avviste norske krav om ein lausare union då den politiske nasjonalimen i Noreg i 1885 krevde likeverdighet på alle områder i uninonen. Dette vart møtt med motstand og Sverige trua med krig, noko som resulterte i ein stor opprystning av både det norsk og svenske militær. Mangen nye grensefestningar vart satt opp langs grensa- og fjerning av Norges var eit av dei svenske krava etter unionsoppløysningen.
I den norske politikken på slutten av unionen dominerte dei to partia Høgre og Venstre, Høgre ville beholde unionen dersom det blei full likestilling mellom statane mens venstre ville ha uavhengighet. Nasjonalismen hadde sitt (til nå) høgdepunkt i Noreg sommaren og høsten 1905, konsulatsaka var viktig og den hadde sammla ein brei politisk koallasjon som omfatta både moderate, konservative og ytterliggåande elementer. Dette var grunnlaget for at nasjona sto sammla om ei beslutning 7 juni og 13 august i 1905.
10. Handlingsforløp til oppløysinga av unioen var- i 1895 måtte Stortinget gjere retrett i konsulsaken under militær trussel frå Sverige, men nye forhandlinger om saka førte partane nærmare og dei kom til ei enighet i 1903 om å utarbeide likelydende lover om konsultvesenet for begge land. Men desse forhandlingene blei avbrutt i november 1904 som følge av at den svenske statsministerene Bostrӧm presenterte “lydrikepunktet”, som var seks betingelser som frå norsk side var uansakelige og provoserande. Forhandlingslinjen blei definitivt sluttet i februar 1905 og statsminister Hagerups samleregjering måtte gå av, Michelsen dannet då ei ny regjering som var ein norsk aksjon med konsultsaken som eineste programpost. 27 mai vedtok Stortinget ein lov om eit eiget norsk konsulatvesen for tredje gang men Kong Oscar II nekta å sanksjonere lova. Han hadde ikkje ein tredje gangs vetorett men nekta den norske regjeringa å kontrasignere kongens beslutning. Dei sendte som følge av dette sin avskjedssøknad og kongen fann ikkje nokon som var villige til å danna ei ny regjering. Han opphevde derfor som konge av Noreg fordi han var forplikta i Grunnlova til å skaffe landet ein regjering. Det var ikkje kongeinstitusjonene som blei avskaffa men Kong Oscar II som norsk konge, og siden han forblei svensk konge kunne Stortinget understreke at “foreninga med Sverige under ein konge” var opphørt. Noreg vart vedtatt som eit eige land av Stortinget 7 juni 1905.
11. nokre krevde krig for å tvinge Noreg til å forsette å være i unionen, mens andre meinte at Noreg burde avstå land, men siden det ikkje var eit fleirtall for krigeriske løysningar i politikken eller den militære ledelsen vart dette ikkje aktuelt.
12. det har vært diskusjoner rundt dette i ettertid- kor frivillig valget eigentlig var. Ein veit at valglokala var prega av reine norske flagg, nokre stader hadde ikkje valglokala trykkt opp nei-sedler ein gang og dei få som stemmde nei vart uthengt i aviser og jaget ut av landet.
13. Stemmninga mellom landa var anspent og den 13 september mobiliserte det norske forsvaret seg delevis og etter få dager sto 22500 mann klar som grensevakt og i marinen. Den 30 august vart fire delegater frå kvart land invitert til forhandlingane om Karstad-forliket, situasjona vart fastlåst i midten av september og begge land frykta krig. Men siden dette var lite ynskja frå begge parter var dei beredt på å inngå kompromiss om hovudstridspunkte i forhandlingane som var grensefestningane. Partene kom til slutt til enighet om unionsoppløysingen 23 september og dei underteikna Karstadskonvensjona. Noen vil påstå at det vart veldi rask enighet med tanke at det var snakk om krig berre et par veker tidligere men dette viser at krigsfaren var liten fordi landa var mest intressert i eit kompromi. Sverige på sin side var mest opptatt av å få ein erstatning for sitt tap, fordi dei meinte Noreg gjorde dei til skam ved å gå ut av unionen på den måten dei gjorde. Dei krevde derfor at Noreg måtte rive dei flest grensefestningene sine mot Sverige, tilgjenngjeld vart det ein demilitarisert sone også på Sverige si side av grensa. Forliket var sett på som eit nederlag frå den radikale venstresida som heller ynskja å sjå eit militært oppgjør istedenfor å oppgi grensefestningene.
(kilde 6)
14. Noreg blei erkjennt uavhengig av Sveriges Riksdag 26 oktober 1905, og Kong Oscar II abdiserte formelt som norsk konge og avslo eit norsk tilbud om å la sønnen overta trona. Ein sendte derfor invitasjonen videre til det Danske kongehuset og prins Carl vart spurd om å overta trona, han forlangte ei folkeavstemning for å sikkre seg folkets tilit, denne blei avholdt 12 og 13 november og resultaterte i eit klart fleirtall. 18 november vart prins Carl kåra til norsk konge og han aksepterte samme kvelden, han kunngjorde samtidig at han tok navnet Haakon VII og gav sønnen navnet Olav. Den nye kongefamilien ankom Kristiania 25 november 1905.
Relasjona mellom Noreg og Sverige var anstrengt etter unionsoppløysingen, og sammarbeide mellom bedrifter, organinsajonar og individer opplevde problemer. Men dette forsvann då det oppstod situasjonar som overskygga unionsoppløysingen og som tvang landa om å sammarbeide og hjelpe kvarander. Det var ikkje så stor skille i den Svenske kvardagen etter oppløysningen men i Noreg blei sakane som omhandla stemmerett, sosiale spørsmål og industrialiseringens utveklsing viktig.
15. Frå eit norsk perspektiv er nokre av fordelane ved å gå inn i ein union med Sverige at dei har bedre innvandringspolitikk og betre barnehage tibud, mens ufordelane er at dei har fleire nazistar og større klasseforskjell. Mangen nordmenn jublar nok for svenske priser og ser fram til å gjøre svenske handel i sin eigen nærbutikk, Sverige har ein større internasjonell forståelse noko som resulterer i ny-tenking innan forskning, politikk, handel og miljøpolitikk.
La oss snakke litt om miljøpolitikken, her har den vestlige delen (Noreg) noko å læra, Sverige har dei siste 30 åra redusert CO2 utslippe med 38% mens Noreg har auka med 25% , ja her har den norske olja ein innvirkning- men den forklarer forsatt ikkje den svenske nedgangen. Nordmenn reiser 3 ganger så mykje med fly mens svenskar tar dobbelt så mykje tog. I tillegg bruker svensker tre ganger så mykje bioenergi og femten ganger så mykje solenergi per innbyggar. Og lat oss ikkje snakke om søppel, i dag bruker nordmenn lang tid og mykje penger på å kjøre søppel sitt til Sverige. Ein ser klare bevis på at unionsoppløysninga har skapa betydlige skader på miljøet, dyrene og framtida.
Ein viktig faktor i diskusjonen om ei ny union er EU, Sveriges medlemskap blir oftes oppfatta som eit dilema for ei ny union. Nokre svenskar ynskjer å gå ut av EU og heller bli ein del av ein ny Norsk-Svensk union, mens andre er nøgd med å være i EU og setjer dette høgare enn ei ny union.
Frå Sverige side lokkar den Norske olja, gassen og havsressursane. Nordmenn bur også i større grad utanfor byer, det vil sei i utkanten og langs kysten, imot settning til svensker som er meir konsentrert rundt byar. Ved å gå i ei union vil nordmenn i større grad og kanskje også svensker etter kvart dra nytte av desse områda som i dag dør ut. Noreg har også eit større og betre militærvesen (det er alt starta eit sammarbeid sjå nr 18).
16. Svorsk (på svensk svorska) er betegnelsen på ein blanding av eit svensk og norsk talemål, og begrepet er eit teleskopord av svensk-norsk. Det er ein språklige blandingsform som bruker norske og svenske ord om ein anna, ein utaler orda med eiget språk- td svenske ord med norsk uttalelse. Svorsk var først brukt som eit arbeidsspråk for rallere i Noreg (norske og svenske arbeider i norsk industri), rundt siste århundre skiftet. Språket blomstret først på 1960-70 taller som følge av sterk påverknad av Sverige i norsk populærkultur. Det var då fleire fellessendingar og ofte svenske serier og filmer som blei vist på norske kanaler (både radio og tv). Dette var sett på som ein kulturelt samarbeid for å styrke språkforståelsen mellom landa.
17. Meiningsmålingar gjordt i 2005 viser at 12% av den norske befolkninga og 26 % av den Svenske svara ja til ei ny union under ei (uhøytidleg) avstemming (Kilde Dagsavisen, Expressen) i 2005. Samme år vart det også gjennomført ein undersøking av “Norsk Respons for Grunnlovskonferansen 2005″ som viste at 10% ville svart nei til ei oppløysing av uniona i 1905, mens 79%ville svart ja. Den visar også at fleire menn enn kvinner er for ei union (13%menn mot 7% kvinner), og at det var ein større andel av Fr.p og Venstres tilhengarar som ynskjer å “behalde” unionen. Ittillegg er eit fleirtall av EU tilhengarar (15% mot 7%) for unionen.
18. Dagens militærsamarbeid kommer i Sverige som følge av ei aukande frykt for utviklingen av Russland- og alle Riksdagspartienen minus Venstre, står samman om at: Sverige kommer ikke til å forholde seg passivt hvis en katastrofe eller et angrep skulle ramme et annet medlemsland i EU eller et nordisk land. Dei forventar tilgjengjeld at disse landa reagerar på samme måte om Sverige blir ramma. Carl Bildt har tidligare uttalt at Sverige ikkje vil være passive i forhald til katastrofar eller angrep som rammer andre EU-land, men nå omfattar dette også Noreg og Island. Socialdemokraternas utenirikspolitiske talsmann Urban Ahlin uttaler at dei ikkje vil ta militærtansvar for sikkerheten i nordområdet. Det står imidlertid ikke i forsvarsutredningen at det handler om å komme Norge til militær unnsetning. Dei gir ikke militær bistand hvis Norge blir angrepet av Russland. Dette innebærer at Noreg vil stille opp på samme måte tilbake. Blidt som representerer Høgre sitt søsterparti Moderaterna uttaler “Vi har både en hensikt selv og samtidig en forventning om at andre land skal gjøre det samme hvis vi angripes. Og det er bra at dette skjer i bred politisk felles forståelse”. Stats-sekretær i Forsvarsdepartementet Espen Barth Eide uttalte at Noreg ikkje vil forholde seg passive hvis Sverige blir utsatt for eit angrep. Han uttaler også at Noreg blandt annet vil se til at saken blir reist for Nato, siden forsvaret av Noreg er NATO-forplikta. Dette er første gangen sidan unionsoppløysningen i 1905 at Sverige og Noreg lover å komme kvarandre til uttsettning i tilfelle av eit militært angrep, men det er uten at det inngås ein formel allianse med traktatfestede forpliktelser. Noreg har aldri siden 1905 hatt så nært forsvarspolitisk samarbeid med dei andre nordiske landa då særs Sverige som ein har i dag. Dette sammarbeidet omfatta før felles militære operasjoner ute men går i dag på felles øvelser og materiellanskaffelser.
19. “Sosial” kommer frå latin “socius” , som betyr “forbundsfelle” (samarbeidspartnar)”.
“Gruppe” betyr klump eller masse og den generell definisjona er “ei sammling av personer eller ting”.
Innan psykologi og sosiologi definerast ei “sosial gruppering” som: ei samling av mennesker (eller dyr) som delar bestemte karakterstikkar, dei samhandler med kvarandre, akspeterer forventninger og forpliktelse som medlemmer av gruppa og dei delar ein felles identitet. Dei er ei gruppe som delar visse kjenneteikn som binder dei samman og som skiller dei frå andre, dette kan vær bestemte interesser, verdiar, etnisk- og språkeleg bakgrunn osv og denne gruppa har ofte: eit felles mål, – aktivitet, – arbeid, eigne normer og eiget gruppeklima.
Samfunnet vårt er oppbyggd av desse gruppingane og det kan i seg sjølv oppfattast som ei gruppering. Å være del av ei gruppe og å finne/ komme sammen med andre mennesker som ein har noko felles med er for mangen viktig, dette kjem av tryggheita og gleda av å bli forstått og det å finne andre som delar samme syn/ idear/ tankar.
Grupperingane har ulike “viktighets grader”, med det meinast det at det er ulikt kor framtredane og relevante dei er i vårt kvardag.
Ein delar i tre hovudgrupperingar: Primærgrupper (dette er små grupper med ein nært, slektsbasert forhold, td: familier. Dei har lang varighet (årevis) og har samhandling ansikt til ansikt) , sekundærgrupper (til forskjell frå primærgruppene er desse større og har eit formelt og institusjonelt samhald. Dei kan antan vare over lang tid (årevis) eller gå i oppløysing etter kort tid), referansegrupper er ei gruppe som individulister ganner bånd til. Induvidualistane har ikkje eit reelt medlemskap, men dei relaterar seg til og frå ei gruppa som denne og vil kunne akseptera mål og verdiar som ein del av si eiga identitet. Individer neste over heile verda er knytta til referanse grupper, og dette er grupper som det individuelle konsepte relarterer seg til. Det er frå dette han(ho adopterer/ skaper mål og verdiar som del av hans/ hennes eigen identitet. Det er også mindre grupper som husholdning, clique, gjeng, team, peer par gruppe, forening osv. Den territorielle og dominerande oppførselen til menneske er ein nødvendig del av forminga av ei sosial gruppe og denne handlinga blir skapt under utforminga av ein personleg identitet og utviklinga av kropps- og sjølv forståelse. Hvis ein skjønner denne oppførselen er det enklare å forstå utveklinga, funksjona og produksjona til grupper.
20. Begrepet er brukt igjennom heile historia frå Aristoteles, til Thomas Aquinas. Marcel Mauss introduserte begrepet sånn me bruker det i dag men dette blei seinare viderutvikla av Pierre Bourdieu. Han bruker begrepet for å analysere relasjonane mellom individa si posisjon i det sosiale rom og deira eigne valg- det vil sei korleis dei posisjonerere seg sjølv og korleis dette bidrar til å oppretthalde makthirakiet. Smak og livstil er ein viktig del av habitusen til ein person,og dette innebærer ein avsmak for andre gruppers smak. Eit individs habitus preges av den dominerande habitus som er i den sosiale gruppen som den er ein del av. Det er med på å skape eit felles perspektiv på omverden og individers sjølvforståelse, og er eit middel for å avgrense seg får andre grupper.
KILDE:
Kilde 1.http://www.dagbladet.no/2008/11/20/nyheter/innenriks/jagerfly/3783919/
Kilde 2. http://www.hundrearsmarkeringen.no/11.html , 10.01.09
Kilde 3. (Finn sidetall i boka)
Kilde 4. http://www.artlex.com/ArtLex/H.html#anchor4180622 , 06.04.09 (Michael Kirby. Happening, 1968)
Kilde 5. Bourriaud, D (2002) “Relationel Aesthetics” , Les presses du réel, side 113
Kilde 6. http://www.aftenposten.no/nyheter/uriks/article2138269.ece, 29.09.08
http://www.aftenposten.no/nyheter/uriks/article2138270.ece, 29.09.08
BILDE
Bilde1. “The Watch Tower”, Bettina Hv Hystad, (2008)
Bilde2 “First Woman on the Moon”, Alexandra Miir, (1999)
Bilde3 “Kongerike Fusa”, Morten Holmefjord (2003-2006)
Bilde4 “German Indians: Knife Trower” Andrea Robbins og Max Bercher (1994-1995)
Bilde5 “Antippa Iaspis”, Victoria Brännström (2008)
Bilde6 “State Britian”, Mark Wallinger (2007)
Bilde7 “Langelandskule 92-98″, Bettina Hv Hystad (2007)
Bilde8 “The Diskoheads”, Bettina Hv Hystad og Kristine Halmrast (2007)
Bilde9 “Every City Should have a legal Grafittiwall”, Bettina Hv Hystad (2007)
Bilde10 “Galleri 1.59″, Bettina Hv Hystad og Kristine Halmrast (2007-2008)
Bilde11 “The Tea Party”, Bettina Hv Hystad (2008)
BIBLIOGRAFI
* Aamodt, R.A (2005) “Unionen som glapp”, Oslo, Ortiz Forlag,
* Beuys, J.B. (1990) “Joseph Beuys in America” , New York, Four Walls Eight Windows
* Bourriaud, D (2002) “Relationel Aesthetics” , Les presses du réel
* Brolli, D et al. (2001) “Uniform, order and disorder”, Charta
* Doherty, C “Contemporary Art, from studio to situation”
* Holtmark, Sven et al. (2006) “Stormaktene, Sverige og Norge 1905-1907, Fra konsulatsakt til integritetstraktat”, J.W. Capplens Forlag AS
* Johansson, A (2008) “Polititroppane, den glømte arme” , Cappelen Damm
* Kaye, N “Site Specific Art: Performance, Place and Documentation”
* Lønning Aarø, S og Baugstø, L (2005) “100 års ensomhet”, Cappelen
* Pimlott, Dr.J. og Gilbert, A (1986) “Modern Fighting men”, Orbis publishing
* Sørensen,Ø og Nilsson, T (2005) “1905- nye perspektiv” , H.Aschehoug& Co
* Sørensen,Ø og Nilsson, T (2005) “Norsk- Svenske relasjoner i 200 år”, H.Aschenhoug& Co
* Terjesen, B (2001) “Vi skiltes i Fred. Oppløsningen av den Norsk-Svenske unionen i 1905″, Universitetsforlaget
Unions oppløysningas handlingsforløp
Unions oppløysningas handlingsforløp var- i 1895 måtte Stortinget gjere retrett i konsulsaken under militær trussel frå Sverige, men nye forhandlinger om saka førte partane nærmare noko som resulterte i ein enighet i 1903 om å utarbeide likelydende lover om konsultvesenet for begge land. Men desse forhandlingene blei avbrutt i november 1904 som følge av at den svenske statsministerene Bostrӧm presenterte “lydrikepunktet”, som var seks betingelser som frå norsk side var uansakelige og provoserende. Forhandlingslinjen blei definitivt sluttet i februar 1905 og statsminister Hagerups samleregjering måtte gå av, Michelsen dannet då ei ny regjering som var ein norsk aksjon med konsultsaken som eineste programpost. 27 mai vedtok Stortinget ein lov om eit eiget norsk konsulatvesen for tredje gang men Kong Oscar II nekta å sanksjonere lova. Han hadde ikkje ein tredje gangs vetorett og nekta den norske regjeringa å kontrasignera kongens beslutning. Dei sendte som følge av dette sin avskjedssøknad og kongen fann ikkje nokon som var villige til å danna ei ny regjering. Han opphevde derfor som konge av Noreg fordi han var forplikta i Grunnlova til å skaffe landet ein regjering. Det var ikkje kongeinstitusjonene som blei avskaffa men Kong Oscar II som norsk konge, og sidan han forblei svensk konge kunne Stortinget understreka at “foreninga med Sverige unders ein konge” var opphørt. Noreg vart vedtatt som eit eige land av Stortinget 7 juni 1905. Måten uniona blei avbryten på skapte voldsomme reaksjonar, debatter og avsky i det “nasjonalistike høgre Sverige”, nokre krevde krig for å tvinge Noreg til å forsette å være i uniona, mens andre meinte at Noreg burde avstå land, men sidan det ikkje var eit fleirtall for krigeriske løysningar i politikken eller den militære ledelsen vart dette ikkje akktuelt. For Sverige var det viktig å få ei oppreising for sin krenkelsen av den nasjonale ærefølelsen. Sveriges riksdag krevde folkeavstemmning i Noreg som villkår for å godkjenne unionsoppløysinga- men den Norske regjeringa og stortinget hadde kommt dei i forkjøp ved å kungjera ei folkeavstemmning før kravet blei offesielt framlagt frå svensk side. Dette gjorde at nordmennen sjølve fekk bestemme avstemmingstemaet, dette vart ikkje ja elle nei til ei unionsoppløysing men ja eller nei til å bekrefte det bruddet som etter norsk oppfattninga allerede hadde funnet sted. Det vil sei at ein stemmte over korvidt man var enig i det som hadde skjedd eller ikkje. Det var store kampanjer for å få folk til å stemma ja under folkeavstemninga om unionsoppløysinga 13 august 1905, 85% av dei stemmeberettlige deltok (6) og resultatet- 368 208 ja og 184 nei er demonstrativt. Men det har vært diskusjoner rundt dette i ettertid- kor frivillig valget eigentlig var. Ein veit at valglokala var prega av reine norske flagg, nokre stader hadde ikkje valglokala trykkt opp nei-sedler ein gang og dei få som stemmde nei vart uthengt i aviser og jaget ut av landet. Stemmninga mellom landa var anspent og den 13 september mobiliserte det norske forsvaret seg delevis og etter få dager sto 22500 mann klar som grensevakt og i marinen. Den 30 august vart fire delegater frå kvart land invitert til forhandlingane om Karstad-forliket, situasjona vart fastlåst i midten av september og begge land frykta krig. Men siden dette var lite ynskja frå begge parter var dei beredt på å inngå kompromiss om hovudstridspunkte forhandlingene som var grensefestningene. Partene kom til slutt til enighert om unionsoppløysinga 23 september og dei underteikna Karstadskonvensjona. Noen vil påstå at det vart veldi rask enighet med tanke at det var snakk om krig berre et par veker tidligere men dette viser at krigsfaren var lite fordi landenen var mest intressert i eit kompromi. Sverige på sin side var mest opptatt av å få ein erstatning på sitt tap og fordi dei meiner Noreg gjorde dei til skam ved å gå ut av uniona på den måten dei gjorde. Dei krevde derfor at Noreg måtte rive dei felste av grensefestningen sine mot Sverige, tilgjenngjeld vart det ein demilitarisert sone også på Sveriges side av grensa. Forliket var sett på som eit nederlag frå den radikale venstresida som heller ynskja å sjå eit militært oppgjør istedenfor å oppgi grensefestningene. Noreg blei erkjennt uavhengige av Sveriges Riksdag 26 oktober 1905, og Kong Oscar II abdiserte formelt som norsk konge og avslo eit norsk tilbud om å la sønnen overta tronen. Ein sendte derfor invitasjonen videre til det Danske kongehuset og prins Carl vart spørd om å overta tronen, han forlangte ein folkeavstemning for å sikkre seg folkets tilit, denne blei avholdt 12 og 13 november og resultaterte i eit klart fleirtall. 18 november vart prins Carl kåra til norsk konge å han aksepterte samme kvelden, han kunngjorde samtidig at han tok navnet Haakon VII og gav sønnen navnet Olav. Den nye kongefamilien ankom Kristiania 25 november 1905.
Svarttrost
Svarttrost/ Turdus merula er Sveriges nasjonalfugl. Den regnes som ein av dei vanligste fuglane i tettbebyggelse i Europa og er medlem av den europeiske trostfamilien “Tyrdiae”.
Fossekall
Fossekall/ Cinclus Cinclus blei kåra til Noregs nasjonalfugl i 1963. Denne karakteristiske «neiende», svart/hvite fuglen finnes langs Norges fossestryk, elver og vann året rundt.
Ørneredet
Kehlsteinhaus bedre kjent som “Eagle´s Nest” (ørneredet) fekk sitt kallenavnet av den franske amassadøren Andre`Francois Poncet, det er også ofte kalla “Hitler´s tea house” men dette er ein misvisende benevnelse. Ørneredet vart tegna av arkitektprofessoren Roderich Fick og det vart bygd i 1938-39 som ein gave til Hitlers 50års dag. Det er eit utkikkspunkt som ligger 11835 meter over havet og 800 m over Berghof (Obersalzberg) som var Hitlers privateide landsted og hovedkvarter. Berghof låg på åsene ved Berctegaden i Vayern (Tyskland) og var det stedet (etter Wolfsschanze) Hitler oppholdt seg lengst under andre verdskrig. Det vart ødlagt 24.april 1945 av 31 britiske Avro Lancaster bombefly, 30 april 1952 blei ruinenen sprengt av tyske myndigheter og dei gjenværande restane blei fjerna i 1995- i dag er det nesten umulig å finne kvar det låg. For å komme til “ørneredet” må ein først opp ein 6,3 km lang vei som fører til ein 126 m lang tunnel inn i fjellet, der det er ei heissjakt på 131 m som går opp til sjølve bygninga. Under arbeidet med heisen omkom heile 12 arbeidere, Hitler var som kjent klaustrofobisk og det vart derfor montert speil på heisveggene (slik at den skulle virke større). Hitler besøkt sjelden ørneredet og dei få gangene han var der (sansynligvis ikkje fleire enn 10) var det for å vise det frem til viktige personligheter. Ørneredet er forsatt inntakt i dag og det blir brukt som resturang, det er eit av Tysklands mest besøkte turistmål.
Musikkorps
Brassband har instumenta: kornett, flygelhorn, althorn, tenorhorn/baryton, trombone, eufonium, tuba og slagverk. Alle instrumenter stemmes i G-nøkkel ess eller b og det er normalt 20-25 musikere.
Jantikorps har instrumentene: fløyte/ pikkolofløyte, klarinett, saksofon, trompet/kornett, valthorn, trombon, eufonium, tuba og slagverk ( i større korps kan obo, fagott, harpe og kontabass forkomme.) Det kan være esembler med 20 og opp til 100 medlemmer, og det er den vanligste formen for skolekorps. Ein “normal” besteningen bør bestå av:
2-6 fløyter
6-12 klarinetter
3-7 saksofoner (alt, tenor og baryton)
2-5 valthorn
5-10 kornetter/ trompeter
3-5 tromboner
1-4 eufonium
1-4 tuba
3-8 slagverk
Itillegg kan ein og ha andre instrumenter som obo, fagott, althorn, pikkolofløyte og sopransaksofon.
Korps
Begrepet “Korps” har fleire betydningar: I militær sammanheng er korps betegnelsen på ein stor militær landorginasjon (forband) på lik linje med td brigader, divisjoner og armer, det er ein samling av seperate avdelingar. Eit korps har rundt 30 000 soldater og består av to eller fleire divisjonar som ledes av ein generalløytnant. Det er og nytta som eit begrep på ei gruppe musikkere ( musikkorps og skulekorps). Ordet er ein norsk avledar av corpus (lat.) som betyr heilhet.
Ein kan og nytte begrepet korps om td Frelsearmeens menighet, om grupper som utfører ulike samfunnsganglige oppgaver (td. brannkorps, politikorps, redningskorps, fredskorps), om organiserte foreningsvirksomheiter (td førstehjelpskorps, buekorps, speiderkorps) og som betegnelse på ein yrkesgruppe (td amassadørkorps, offiserskorps, prestekorps.)
Svorsk
Svorsk (på svensk svorska) er betegnelsen på ein blanding av eit svensk og norsk talemål, og begrepet er eit teleskopord av svensk-norsk.
Det fårekommer ofte i td. tv- og radioprogram der ein har både norske og svenske deltakar/ mottakarar. Det er ein språklige blandingsformen som bruker norske og svenske ord om ein anna, og ein utaler orda med eiget språk- td svenske ord med norsk uttalelse.
Svorsk var først brukt som eit arbeidsspråk for rallere i Noreg (norske og svenske arbeider i norsk industri), rundt siste århundere skiftet. Men “språket” blomstrert først på 1960-70 taller som følge av sterk påverknad av Sverige i norsk populærkultur. Det var då fleire fellessendinger og ofte svenske serier og filmer som blei vist på norske kanaler (både radio og tv), og dette var sett på som ein kulturelt samarbeid for å styrke språkforståelsen mellom landa.
Svorsk forekomer ofte blandt norske og svenske musikere og artister som har eit publikum/ marked på begge sider av grennsa, då dei skaper eit funksjonelt blandingsvokabular som er forståelig for alle. Låneord er også utbredt mellom landa, men særleg i det norske språket.
Svorsk og svenskt språk i kvardagen (radio/tv) har størst utbredelse i Noreg, noko som har resultert i at dei har enklare å forstå svenskt enn omvendt.
